Ông chủ quán rượu Tây Bắc ở 21 Hàng Vôi (Hà Nội) có cô vợ người Thái nên ngay từ những năm 1990 đã biết khai thác gà Mông để kinh doanh.

Đồng bào dân tộc Mông vốn chỉ nuôi gà thả rông nên ông chủ nhà hàng mỗi lần gom về Hà Nội chỉ được 3 - 4 con, lúc dăm bảy con, mà cũng phập phù, hàng lúc có lúc không.

Thình lình, thực khách mê gà Mông của Hà Nội có vị cứu tinh. Đó là Tiến sĩ Võ Văn Sự - Trưởng bộ môn động vật quý hiếm và đa dạng sinh học của Viện Chăn nuôi nay thuộc Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn. Trong chuyến công tác ở Vân Nam - Trung Quốc vào năm 1998, ông được vị Bộ trưởng chủ nhà đãi món gà đen tần thuốc bắc vừa sang trọng, vừa ngon. Trên đường về, ông Tiến sĩ tự hỏi không biết bên mình có giống gà ấy không? Đến Bắc Kạn, ông hỏi một cô gái người Thái về giống gà đen và nhờ cô nuôi thử. Ông Sự đưa cô gái người Thái 500.000 đồng (năm 99) làm vốn để cô nuôi thử gà đen ở nhà. Ít lâu sau, cô nhắn gà đã chết hết.

Sau đó, ông Tiến sĩ lên Sơn La và lại thấy giống gà đen đó. Lần này ông không gửi nuôi ở bản mà đem về Viện Chăn nuôi 8 con và 80 quả trứng. Ban đầu, một số gà cũng chết vì chúng đang quen môi trường thả rông trong rừng; nhưng qua một thời gian thì ông đã nuôi được loại gà đen "khó tính". Khi đã nuôi được, ông Tiến sĩ nghĩ đến chuyện tiếp thị, bán gà Mông để làm đặc sản tại các nhà hàng. Giai đoạn tiếp thị đầu tiên "đi" mất chừng 300 con gà, cứ mời ba nhà hàng làm thử, ăn thử thì có một nhận bán. Sau giai đoạn tiếp thị, Viện Chăn nuôi của ông Tiến sĩ Sự đã hình thành một danh sách chừng 50 - 60 nhà hàng nhận mua đặc sản gà đen Mông: từ Hà Nội đến Nha Trang.

Tại Hà Nội có nhà hàng "cơm lam Pắc Bó" 417 Âu Cơ, "Thảo viên quán" số 2 Hoàng Quốc Việt, nhà hàng 116 Ngọc Hà; 21 Hàng Vôi có 2 món gà Mông nướng và lẩu, "Thiên Phú quán" gần sứ quán Thụy Điển có món gà Mông rang muối... Nhà hàng 21 Hàng Vôi được xem như "Nhà hàng gà H’Mông" chủ chốt thì thường phàn nàn với Viện Chăn nuôi về khả năng thiếu gà vào mùa đông tới đây.

Điều vui nhất đối với những người làm công tác nuôi bảo tồn và phát triển giống gà Mông thành thương phẩm là gà Mông nuôi tại Viện Chăn nuôi, đóng đô mãi tận Chèm - Từ Liêm - Hà Nội xuất chuồng lại được đưa ngược về Sơn La, Hà Giang... Viện Chăn nuôi xuất 45.000 đồng/kg thì người mua "chở củi về rừng", bán tại Sơn La, Hà Giang, Hòa Bình có giá từ 80.000 - 100.000 đồng/kg. Đem vào Nha Trang thì bán được 70.000 đồng/kg. Ngoài các điểm bảo tồn ở những làng, bản xung quanh Trung tâm khoa học và sản xuất Tây Bắc và chính tại Trung tâm này, Viện có một trạm chuyên cung cấp giống cho mạng lưới những hộ nông dân nuôi tại gia đình ở Hà Tây, ngoại thành Hà Nội... Nếu người dân bán không hết hoặc muốn nhờ Viện tiêu thụ cả đợt nuôi thì chỉ việc đem gà đến nhờ Viện bán hộ.